Εγκυμοσύνη και Ψυχολογία

Μέρος πρώτο

Η λέξη που θα χαρακτήριζε περισσότερο την περίοδο της εγκυμοσύνης είναι η αλλαγή, το σώμα και η ψυχική κατάσταση της εγκύου αλλάζει αδιάκοπα. Το πώς θα βιώσει μία γυναίκα την εγκυμοσύνη της εξαρτάται από πολλούς παράγοντες: την ύπαρξη ή όχι επιθυμίας εγκυμοσύνης, την ποιότητα της σχέσης της με τον σύντροφο της, την ηλικία της, την ιστορία της, τα βιώματα της, την αίσθηση της ταυτότητας της και τις αντιδράσεις που έχει το στενό περιβάλλον της στην προοπτική της μητρότητας.

Ουσιαστικά, κατά τη διάρκεια της κύησης η γυναίκα θα ξαναζήσει τα στάδια της δικής της ανάπτυξης και κυρίως τη σχέση της με την δική της μητέρα. Πάνω στο έμβρυο που ζει μέσα της θα προβάλει δικούς της φόβους και επιθυμίες. Η αναπόληση της ζωής της και οι αναμνήσεις των παιδικών της χρόνων θα επανέλθουν πολύ έντονα κατά την εγκυμοσύνη και θα επιτρέψουν στην μέλλουσα μητέρα να ταυτιστεί με το έμβρυο από τις πρώτες κιόλας μέρες και να καταλαβαίνει τις ανάγκες του. Η αμφιθυμία που μπορεί να αισθάνεται απέναντι στο έμβρυο (δηλαδή η αγάπη ή ο φόβος, ή οι στιγμές αμφισβήτησης ως προς το αν είναι κατάλληλη στιγμή να αποκτήσει παιδί) είναι μέρος της αγάπης της και είναι αθώα, δεν πρέπει να βιώνετε ενοχικά. Η εγκυμοσύνη δίνει στη γυναίκα την δυνατότητα να επεξεργαστεί ξανά συγκρούσεις που ξεκινούν από τη σχέση της με τους δικούς της γονείς. Ανεξάρτητα από τη σημασία των συγκρούσεων και των φόβων κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου και του τοκετού οι επιστήμονες συμφωνούν ότι κάθε βήμα προς την πραγμάτωση της μητρότητας δυναμώνει το εγώ της γυναίκας.

Η γυναίκα λοιπόν στην εγκυμοσύνη περνά μια διπλή κατάσταση: βιολογική, την κύηση και ψυχική, την επένδυση ενός νέου όντος, εσωτερικού, κρυφού, μυστικού. Η σχέση της μητέρας με το έμβρυο εξαρτάται κυρίως από το ψυχικό κομμάτι, ωστόσο όμως δρα παράλληλα με τις επιβολές της πραγματικότητας: την αναστολή της έμμηνου ρύσης και τις ορμονικές αλλαγές, την στάση του γιατρού της και την στήριξη ή όχι του περιβάλλοντος της. Έρευνες έχουν δείξει ότι οι καλές συζυγικές σχέσεις προστατεύουν την γυναίκα από τους τυπικούς φόβους μίας εγκυμοσύνης. Η εγκυμοσύνη είναι μία κοινή επιχείρηση ανάμεσα στον άνδρα και την γυναίκα αλλά ο ρόλος της γυναίκας είναι κεντρικός, θα λέγαμε ότι κάνει το μεγαλύτερο κομμάτι της δουλειάς. Η βοήθεια του συζύγου μεταμορφώνει την προσπάθεια να νικήσουμε το στρες που μπορεί να υπάρχει κατά την κύηση και να το μεταμορφώσουμε σε μία τάση προσαρμογής και δημιουργίας και από τους δύο γονείς.

Στο ευρύτερο πλαίσιο της εγκυμοσύνης, βλέπουμε συχνά ότι οι αλλαγές στην εικόνα του σώματος της εγκύου μπορεί να της γεννήσουν αγωνίες και ερωτήματα ως προς τη θηλυκότητας της. Αν αφήσουμε κατά μέρος σύγχρονα πρότυπα που θέλουν τη γυναίκα να είναι πάντα νέα, όμορφη, λεπτή και δραστήρια χωρίς να κουράζεται ποτέ, στο εσωτερικό της θηλυκότητας μπορούμε να διακρίνουμε πολλά διαφορετικά πρόσωπα (μητέρα, εργαζόμενη, σύζυγος, κόρη, ερωμένη). Ανάμεσα σε αυτά τα πρόσωπα υπάρχουν συγκρούσεις, συγκρούσεις που γίνονται πιο έντονες όταν τα κοινωνικά πρότυπα υποχρεώνουν την γυναίκα να κρατήσει έναν ρόλο στον οποίο ένα από τα άλλα πρόσωπα πρέπει να εξοριστεί για να αναπτυχθούν τα άλλα. Οι νέες τάσεις εστιάζουν στην ανάγκη απόκτησης παιδιού, στην ανάγκη της μητρότητας και της διατήρησης καλής σχέσης με τον σύζυγο. Ωστόσο οι γονείς σήμερα βρίσκουν εξαιρετικά δύσκολο το να μεγαλώσουν παιδιά χωρίς να κάνουν υπέρμετρες θυσίες στον τρόπο ζωής του και στην ελευθερία τους. Στην καθημερινή ζωή μιας γυναίκας υπάρχει ένα συνεχές πέρασμα από το ένα πρόσωπο της θηλυκότητας στο άλλο. Υπάρχουν οι καλές και οι κακές στιγμές, που μπορεί να είναι η επιθυμία να σφίξουν ένα παιδί στην αγκαλιά τους μέχρι την επιθυμία να το ξεφορτωθούν για να δουλέψουν ήσυχα, ανάμεσα στο να παραπονιούνται στη μητέρα τους για το σύζυγο τους και στο να παρακολουθούν ομάδες με θέμα την καλή ανατροφή ενός παιδιού, ανάμεσα στην επιθυμία να πετύχουν επαγγελματικά περισσότερο από τον σύντροφο τους και στην επιθυμία να τον ευχαριστήσουν ερωτικά. Η κάθε γυναίκα βρίσκει τον δικό της τρόπο να οργανώσει την ζωή της και να εκφράσει αυτές τις τάσεις με διάφορους τρόπους. Η ενσωμάτωση όλων των προσώπων την θηλυκότητας σε ένα είναι το αποκορύφωμα ενός διαχωρισμού ανάμεσα στο ρόλο της μητέρας, της εργαζόμενης και της συζύγου. Αυτά τα τρία πρόσωπα συνδέονται και αποσυνδέονται συνεχώς και δεν πρέπει να θεωρούνται απόδειξη ενός αδύναμου χαρακτήρα αλλά απόδειξη μίας δομής εξαιρετικά σύνθετης και πολύμορφης: την γυναίκα, που άλλοτε μπορεί να τα καταφέρνει όλα και άλλοτε να καταρρέει μπροστά στο πιο μικρό πράγμα.

 

Μαρία Αθητάκη
Ψυχολόγος-Παιδοψυχολόγος